🌐 Polski
EnglishالعربيةБългарскиবাংলাBosanskiČeštinaDanskDeutschΕλληνικάEspañol (España)Español (Latinoamérica)EestiSuomiFilipinoFrançaisहिन्दीHrvatskiMagyarBahasa IndonesiaItaliano日本語한국어LietuviųLatviešuМакедонскиBahasa MelayuNorsk bokmålNederlandsPolskiPortuguês (Brasil)Português (Portugal)RomânăРусскийSlovenčinaSlovenščinaShqipSrpskiSvenskaไทยTürkçeУкраїнськаاردوTiếng Việt简体中文繁體中文
Supplements

Nabiał i białko serwatkowe: czy wpływają na trądzik?

Duże badania obserwacyjne łączą wysokie spożycie nabiału i białka serwatkowego ze zwiększonym ryzykiem trądziku, jednak badania z randomizacją przynoszą mieszane wyniki i nie potwierdzają jednoznacznie związku przyczynowo-skutkowego. Mleko i serwatka mogą nasilać szlaki sygnalizacyjne insuliny oraz IGF-1 regulujące produkcję sebum, lecz eliminacja nabiału nie u każdego prowadzi do ustąpienia zmian skórnych.

Ostatnia aktualizacja: 2026-10-28

Wysokie dzienne spożycie produktów mlecznych oraz białek pochodzenia mlecznego jest w badaniach obserwacyjnych konsekwentnie łączone ze zwiększonym ryzykiem i nasileniem trądziku pospolitego (acne vulgaris), jednak dane z randomizowanych badań kontrolowanych pozostają niejednoznaczne i nie potwierdzają jednoznacznie związku przyczynowo-skutkowego [1, 5, 11]. Choć analizy epidemiologiczne wykazują zależną od dawki korelację między wyższym spożyciem mleka a rozwojem trądziku, badania z grupą kontrolną oceniające izolowane suplementy białek mleka przynoszą sprzeczne wyniki w odniesieniu do obiektywnej liczby zmian skórnych [1, 11].

Dowody z badań obserwacyjnych nad spożyciem nabiału a trądzikiem

Szeroko zakrojone dane epidemiologiczne konsekwentnie wykazują dodatnią korelację między ogólnym spożyciem nabiału a występowaniem trądziku. Przegląd systematyczny i metaanaliza 14 badań obserwacyjnych obejmujących 78 529 osób (23 046 przypadków trądziku i 55 483 osoby z grupy kontrolnej w wieku 7–30 lat) wykazały, że jakiekolwiek spożycie nabiału wiązało się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia trądziku w porównaniu z jego brakiem (iloraz szans [OR] 1,25; 95% CI: 1,15–1,36) [1]. Analizy w podgrupach wykazały podwyższone ryzyko dla poszczególnych produktów mlecznych [1]:

  • Mleko odtłuszczone lub o niskiej zawartości tłuszczu: OR 1,32 (95% CI: 1,16–1,52) [1]
  • Mleko dowolnego rodzaju: OR 1,28 (95% CI: 1,13–1,44) [1]
  • Jogurt: OR 1,36 (95% CI: 1,05–1,77) [1]
  • Pełnotłusty nabiał: OR 1,22 (95% CI: 1,08–1,38) [1]
  • Mleko pełnotłuste: OR 1,22 (95% CI: 1,06–1,41) [1]
  • Ser: OR 1,22 (95% CI: 1,00–1,50) [1]

Metaanaliza ta wykazała również zależność od dawki w oparciu o częstotliwość picia mleka w odniesieniu do spożycia rzadszego niż raz w tygodniu: 2–6 szklanek tygodniowo wiązało się z OR 1,24 (95% CI: 0,95–1,62), 1 szklanka dziennie z OR 1,41 (95% CI: 1,05–1,90), a 2 lub więcej szklanek dziennie z OR 1,43 (95% CI: 1,09–1,88) [1]. Należy jednak zauważyć, że w metaanalizie tej stwierdzono istotny błąd publikacyjny oraz heterogeniczność badań, a modele uwzględniające zmienne zakłócające osłabiały obserwowany związek [1]. Szerokie badania ankietowe wskazują, że szacunki ryzyka względnego między spożyciem nabiału a trądzikiem mieszczą się zazwyczaj w przedziale od 1,10 do 1,44 [17].

Dane dotyczące białka serwatkowego i sportowców

Białko mleka krowiego składa się w około 80% z kazeiny i w 20% z serwatki [6]. Białko serwatkowe zawiera kilka głównych frakcji — w tym beta-laktoglobulinę, alfa-laktoalbuminę, glikomakropeptyd, proteozo-pepton 3, immunoglobuliny i albuminę surowicy bydlęcej — a także liczne czynniki wzrostu, takie jak transformujący czynnik wzrostu (TGF), insulinopodobne czynniki wzrostu (IGF-I i IGF-II), płytkopochodny czynnik wzrostu (PDGF) oraz czynniki wzrostu fibroblastów (FGF-1 i FGF-2) [6, 9].

Badania obserwacyjne skupiające się na sportowcach i osobach trenujących na siłowni często wskazują na wyższą częstość występowania trądziku u osób stosujących odżywki białkowe [6, 9]. W badaniu kliniczno-kontrolnym z udziałem 201 mężczyzn uczęszczających do klubów fitness w Irbidzie w Jordanii (wiek 14–43 lata, średnia wieku 22–23 lata), całkowite spożycie suplementów białkowych było istotnie wyższe u osób z trądzikiem (59%) niż w zdrowej grupie kontrolnej (42,5%) [6]. W szczególności 47% pacjentów z trądzikiem przyjmowało odżywki z białkiem serwatkowym w porównaniu z 27,7% osób z grupy kontrolnej, a różnica ta pozostała istotna statystycznie w analizie wieloczynnikowej [6]. W tej kohorcie serwatka stanowiła około 74% wszystkich stosowanych odżywek białkowych, podczas gdy spożycie kazeiny i kreatyny nie wykazało istotnych różnic między grupami [6]. Ponadto spożywanie 2 lub więcej porcji pełnotłustego mleka dziennie deklarowało 40% osób z trądzikiem w porównaniu z około 30% w grupie kontrolnej, podczas gdy odtłuszczone mleko, ser i jogurt nie wykazywały istotnych różnic między grupami [6, 18]. Wśród 100 przypadków trądziku w tej kohorcie 66% miało postać łagodną, 19% umiarkowaną, a 15% ciężką, przy czym zmiany lokalizowały się głównie na twarzy (80%), plecach (43%), barkach (28%) i klatce piersiowej (11%) [6].

Inne prospektywne badanie obserwacyjne, w którym monitorowano 30 młodych dorosłych w wieku 18–30 lat przez 60 dni, wykazało istotne pojawienie się lub zaostrzenie zmian trądzikopodobnych po stopniowym wdrażaniu odżywek białkowo-kalorycznych; wyraźniejsze efekty zaobserwowano u kobiet oraz u uczestników bez wcześniejszego wywiadu osobniczego lub rodzinnego w kierunku trądziku [9].

Z kolei dane z badań interwencyjnych podważają te korelacje obserwacyjne. W podwójnie zaślepionym badaniu z randomizacją i grupą kontrolną u 49 mężczyzn z łagodnym do umiarkowanego trądzikiem twarzy lub tułowia wykazano, że 6 miesięcy suplementacji białkiem serwatkowym (przyjmowanym równolegle z białkiem nieserwatkowym) nie zmieniło istotnie całkowitej liczby zmian trądzikowych na twarzy ani tułowiu w porównaniu z suplementacją samym białkiem nieserwatkowym [11]. W przeglądzie systematycznym oceniającym interwencje dietetyczne zauważono, że podczas gdy diety o niskim ładunku glikemicznym konsekwentnie zmniejszają liczbę zmian trądzikowych i ich nasilenie w badaniach trwających 8–12 tygodni, dowody kliniczne na korzyści z eliminacji nabiału opierają się głównie na korelacjach, są niejednoznaczne w odniesieniu do białka serwatkowego i pozbawione jednoznacznego potwierdzenia przyczynowo-skutkowego w badaniach z grupą kontrolną [5].

Proponowane mechanizmy biologiczne

Trądzik pospolity dotyka powszechnie osoby w wieku 12–24 lat (przy czym 15–20% doświadcza postaci umiarkowanej do ciężkiej) i utrzymuje się w wieku dorosłym u prawie 50% populacji zachodnich, podczas gdy praktycznie nie występuje w kulturach niezachodnich stosujących tradycyjne diety pozbawione nabiału, cukru i zbóż [1, 15]. Hipoteza biologiczna łącząca nabiał i serwatkę z trądzikiem koncentruje się na nasileniu szlaku sygnalizacyjnego insulina/IGF-1 (IIS) oraz aktywacji kompleksu 1 ssaczego celu rapamycyny (mTORC1) [6, 12, 14]:

  1. Wzrost stężenia insuliny i IGF-1: Spożycie mleka stymuluje poposiłkowy wyrzut insuliny, glukozozależnego peptydu insulinotropowego (GIP) oraz wątrobową syntezę IGF-1 do poziomów przekraczających te wywoływane przez izokaloryczne posiłki mięsne [1, 17]. W badaniu z udziałem 783 pacjentów z trądzikiem i 502 osób z grupy kontrolnej, osoby zgłaszające zaostrzenie trądziku pod wpływem diety wykazywały istotnie wyższe stężenie IGF-1 w surowicy (543,9 ± 56,4 ng/ml) w porównaniu z osobami, które tego nie zgłaszały (391,3 ± 118,2 ng/ml) [15].
  2. Inaktywacja FoxO1 i aktywacja mTORC1: Podwyższone stężenia insuliny i IGF-1 aktywują kaskadę PI3K/Akt [12, 20]. Kinaza Akt fosforyluje tuberynę (TSC2), zaburzając kompleks TSC1/TSC2 i aktywując małą GTPazę Rheb, która stymuluje mTORC1 [12, 20]. Jednocześnie wysoka zawartość leucyny w diecie bezpośrednio napędza translokację mTORC1 do lizosomalnych przedziałów Rheb i służy jako substrat do syntezy lipidów łojowych [15]. Akt fosforyluje również jądrowe czynniki transkrypcyjne FoxO1 i FoxO3, powodując ich przemieszczenie do cytoplazmy [16, 20]. Utrata jądrowego FoxO1 — metabolicznego represora receptorów androgenowych (AR), białka wiążącego sekwencje regulatorowe steroli 1 (SREBP-1c) oraz receptora aktywowanego przez proliferatory peroksysomów gamma (PPARγ) — znosi hamowanie sestriny 3 i AMPK, co dalej napędza aktywność mTORC1, proliferację sebocytów i lipogenezę w gruczołach łojowych [12, 16, 20]. Dla kontrastu, nieleczeni pacjenci z zespołem Larona (którzy mają defekt receptora hormonu wzrostu i niskie stężenie IGF-1) utrzymują wysoki poziom FoxO w jądrze komórkowym, zahamowany mTORC1 i nie rozwija się u nich trądzik [12].
  3. Sygnalizacja androgenowa i dynamika mieszków włosowych: IGF-1 nasila sygnalizację androgenową poprzez zwiększanie produkcji testosteronu w gonadach, dehydroepiandrosteronu (DHEA) w nadnerczach oraz aktywności 5α-reduktazy, która przekształca testosteron w dihydrotestosteron (DHT) [14]. Ponadto zależna od Akt translokacja FoxO1 usuwa kluczowy korepresor z jednostki aktywacji transkrypcji 5 (TAU5) receptora androgenowego [14].
  4. Stan zapalny i hiperkeratynizacja: Zwiększona produkcja sebum stanowi pożywkę do namnażania Cutibacterium acnes (dawniej Propionibacterium acnes), których lipazy uwalniają wolny kwas palmitynowy [14]. Aktywuje to inflamasom NLRP3, wyzwalając sygnalizację interleukiny 1 beta (IL-1β), różnicowanie komórek Th17 oraz zależną od IL-17 hiperkeratynizację ujść mieszków włosowych [14]. Jednocześnie fosforylacja MDM2 przez kinazę Akt ułatwia proteasomalną degradację proapoptotycznego czynnika p53, przyczyniając się do przerostu gruczołów łojowych [20].

Wnioski praktyczne

Korelacje obserwacyjne wskazują, że osoby spożywające kilka porcji mleka dziennie lub często przyjmujące odżywki z białkiem serwatkowym wykazują umiarkowanie wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia trądziku [1, 6]. Jednak brak zaostrzenia zmian w badaniach z randomizacją oznacza, że wyeliminowanie nabiału lub zamiana serwatki na białka roślinne nie może być traktowane jako gwarantowane rozwiązanie problemu [5, 11]. Oceniając potencjalne czynniki wyzwalające w diecie, osoby trenujące i specjaliści powinni odróżniać korelacje obserwacyjne od interwencji zweryfikowanych w badaniach klinicznych [5].

Bibliografia

Źródła internetowe

  1. Dairy Intake and Acne Vulgaris: A Systematic Review ... - PMC
  2. Dairy intake and acne development: A meta-analysis of ...
  3. Dairy Intake and Acne Vulgaris: A Systematic Review and ...
  4. How does dietary intervention (specifically reducing dairy ...
  5. How does dietary intervention (specifically reducing dairy ...
  6. The Effect of Whey Protein Supplements on Acne Vulgaris ...
  7. Acne vulgaris in athletes: Special considerations for ...
  8. Whey protein and acne: exploring the complex relationship
  9. Incidence of acne vulgaris in young adult users of protein ...
  10. The Effect of Whey Protein Supplements on Acne Vulgaris ...
  11. A double-blind randomized controlled trial published in ...
  12. Potential role of FoxO1 and mTORC1 in the pathogenesis of ...
  13. The potential impact of whey protein on hair
  14. Linking diet to acne metabolomics, inflammation, and ...
  15. Dietary intervention in acne: Attenuation of increased ... - PMC
  16. Impact of Diet and Nutrition in Patients with Acne Vulgaris
  17. Does dairy cause acne?
  18. The Effect of Whey Protein Supplements on Acne Vulgaris ...
  19. Isotretinoin's transcriptomics: Much more than mTORC1 ...
  20. Fundamentals of Acne Pathogenesis and Isotretinoin Treatment
  21. Potential role of FoxO1 and mTORC1 in the pathogenesis ...

Powiązane badania

SupplementsCzy kreatyna podnosi poziom kreatyniny i szkodzi nerkom?

Suplementacja kreatyną rutynowo powoduje niewielki wzrost stężenia kreatyniny we krwi i pozorny spadek eGFR wyliczanego na jej podstawie. Badania kliniczne i bezpośrednie pomiary filtracji potwierdzają, że ten wzrost jest łagodnym produktem ubocznym zwiększonego obrotu kreatyny w mięśniach, a nie objawem uszkodzenia nerek u zdrowych dorosłych.

SupplementsKreatyna i odżywka białkowa: czy warto brać je razem?

Przyjmowanie monohydratu kreatyny razem z białkiem lub węglowodanami może przyspieszyć tempo jej wychwytu przez mięśnie za pośrednictwem insuliny. Ponieważ jednak standardowa kreatyna cechuje się ponad 99-procentową biodostępnością jelitową, łączenie ich nie zwiększa maksymalnego nasycenia mięśni ani nie zapewnia lepszych długoterminowych przyrostów siły i masy mięśniowej w porównaniu z przyjmowaniem ich osobno.

SupplementsFaza nasycenia kreatyną a małe dawki: wysycenie mięśni, efekty i tolerancja żołądkowa

Szybka faza nasycenia kreatyną wysyca zapasy mięśniowe w ciągu 5 do 7 dni, podczas gdy codzienna dawka od 3 do 5 gramów pozwala osiągnąć to samo wysycenie po około 28 dniach. Oba protokoły przynoszą identyczne długofalowe przyrosty siły i masy mięśniowej, jednak wysokie dawki w fazie nasycenia zwiększają ryzyko łagodnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, chyba że zostaną podzielone na mniejsze porcje.

SupplementsKreatyna z białkiem serwatkowym: timing i działanie synergiczne

Jednoczesne przyjmowanie monohydratu kreatyny z białkiem serwatkowym zwiększa krótkoterminowy wychwyt komórkowy i retencję poprzez stymulację wydzielania insuliny, jednak długoterminowe badania treningowe wykazują znikome dodatkowe korzyści dla beztłuszczowej masy ciała w porównaniu z osobnym stosowaniem obu suplementów. Strategiczny timing składników odżywczych w okolicach treningu może przynieść skromne korzyści, choć regularność i całkowita dzienna podaż pozostają głównymi czynnikami postępów.

SupplementsKreatyna z węglowodanami lub białkiem: czy poprawia wchłanianie?

Przyjmowanie kreatyny z węglowodanami lub mieszanką białkowo-węglowodanową znacząco zwiększa jej początkowy wychwyt przez mięśnie i retencję w całym ciele za pośrednictwem insuliny. Korzyść ta ogranicza się jednak głównie do pierwszych 24 godzin suplementacji i przyspiesza fazę ładowania, zamiast zwiększać całkowitą długoterminową pojemność magazynowania w mięśniach.

SupplementsCzy epikatechina pomaga w budowaniu masy mięśniowej i siły?

Dowody kliniczne wskazują, że suplementacja epikatechiną w połączeniu z treningiem oporowym poprawia stosunek folistatyny do miostatyny oraz zwiększa siłę u starszych osób z sarkopenią. Jednak badania z udziałem młodych, zdrowych osób przynoszą mieszane rezultaty – nie wykazują wpływu na ekspresję genu miostatyny i potencjalnie mogą osłabiać niektóre adaptacje treningowe.

SupplementsŁadowanie kreatyny czy stała dawka codzienna: czy faza nasycenia ma znaczenie?

Badania kliniczne wykazują, że protokoły szybkiego ładowania oraz ciągłe dawkowanie podtrzymujące w niskich porcjach prowadzą do identycznego nasycenia kreatyną w mięśniach na poziomie 150–160 mmol/kg suchej masy mięśniowej. Główna różnica między tymi strategiami sprowadza się wyłącznie do czasu wymaganego do osiągnięcia szczytowego nasycenia tkanek i uzyskania wynikających z tego adaptacji ergogenicznych.

SupplementsŁadowanie kreatyny: szybsze efekty a dolegliwości żołądkowe

Dowody kliniczne wskazują, że 5–7-dniowa faza nasycenia kreatyną przyspiesza wysycenie mięśni i wystąpienie efektów ergogenicznych w porównaniu z 28-dniowym protokołem stałej dawki podtrzymującej, chociaż długoterminowe wyniki wydolnościowe są identyczne. Stałe dawkowanie podtrzymujące znacząco zmniejsza wydalanie z moczem oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe związane z wysokim ładunkiem osmotycznym pojedynczych dawek.

Kategorie